Πέμπτη, 20 Δεκεμβρίου 2012

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ


Στη διατροφή και γενικότερα στην προστασία των τροφίμων χρησιμοποιούμε διάφορες προσθετικές ύλες τέτοιες είναι τα αντιοξειδωτικά.
Τα αντιοξειδωτικά είναι οργανικές ενώσεις που εμποδίζουν ή επιβραδύνουν τη διαδικασία της οξείδωσης, Η οποία προκαλείται από το ατμοσφαιρικό οξυγόνο και το οξειδωτικό τάγγισμα των λιπών. Με αποτέλεσμα να διατηρούνται τα τρόφιμα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Τα περισσότερα αντιοξειδωτικά είναι αρωματικές ενώσεις που διαθέτουν μια τουλάχιστον υδροξυλική ή αμινική ομάδα.
Τα αντιοξειδωτικά χρησιμοποιούνται κυρίως σε συνδυασμό με τους λεγόμενους συνεργούς, σταθεροποιητές και συμπλοκοποιητές.
Οι κυριότερες αντιοξειδωτικές ουσίες είναι οι βιταμίνες Α, Ε, C, το β-καροτένιο, το σελήνιο (Se), οι θειώδεις ενώσεις. Στα αντιοξειδωτικά κατατάσσονται ο σίδηρος (Fe), ο ψευδάργυρος (Zn), ο χαλκός (Cu), ο οποίος είναι απαραίτητος για την λειτουργία πολλών ενζύμων του ανοσοποιητικού συστήματος, το μαγγάνιο (Mn), οι πρωτεΐνες, τα φυσικοχημικά παράγωγα (ισοφλαβόνες, πολυφαινόλες, κατεχίνες), οι μεταλοπορφυρίνες, η κυστεΐνη και το α-λιποϊκό οξύ.
Τα διακρίνουμε σε συνθετικά (τεχνητά) και φυσικά αντιοξειδωτικά. Τα πιο γνωστά συνθετικά είναι η βουτυλιωμένη υδροξυνιασόλη (BHAE320), το βουτυλιωμένο υδροξυνισόλη (BHT-E321), ο προπυλικός εστέρας του γαλλικού οξέος ή propyl gallate (PG-E310) και η διτριτοταγής-βουτυλο-υδροκινόνη (TBHQ). Τα τρία πρώτα χρησιμοποιούνται σε τρόφιμα όπως λαρδί σούπες, πατατάκια και κράκερ σε συγκεντρώσεις περίπου 200ppm. Τα φαινολικά αντιοξειδωτικά δεν είναι αβλαβή, γι’ αυτό και η χρήση τους έχει απαγορευθεί στις παιδικές τροφές. Τοξικολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι τα BHT, BHA και οι εστέρες του γαλλικού οξέος μπορεί να προκαλέσουν αλλοιώσεις στο ήπαρ, νεφρούς, δερματίτιδας, αλλεργικές αντιδράσεις και αναστολή της ανάπτυξης στα πειραματόζωα.
Φυσικά αντιοξειδωτικά είναι η α-γ-δ τοκοφερόλη (Ε300-309), οι βιταμίνες C (E300) και Ε (Ε306), το ασκορβικό νάτριο (Ε301) και ασβέστιο (Ε302), η λεκιθίνη (Ε322), το κιτρικό οξύ (Ε330), το τρυγικό οξύ (Ε334), το φωσφορικό οξύ (Ε338), το διοξείδιο του θείου SO2 (E220), ο παλμιτικός εστέρας της βιταμίνης C ή L-ασκορβικού οξέος (Ε304), οι πολυφαινόλες (πράσινο τσάι), οι κατεχίνες, τα καροτένια, το δενδρολίβανο. Η βιταμίνη Ε χρησιμοποιείται στο μπέικον, ενώ η βιταμίνη C παρεμποδίζει την καστάνωση στα κατεψυγμένα τρόφιμα και δρα έμμεσα ως αντιοξειδωτικό σε συνεργεία με την τοκοφερόλη. Γνωρίζουμε ότι οι ελεύθερες ρίζες του οξυγόνου, που παράγονται ως προϊόντα μεταβολισμού, είναι εξαιρετικά ενεργές και αφαιρούν υδρογόνα από τα πλησιέστερα διαθέσιμα μόρια λιπών, πρωτεΐνης, υδατάνθρακα ή DNA με σοβαρές συνέπειες. Τα αντιοξειδωτικά δρουν ως αποσβέστες των ελεύθερων ριζών δεσμεύοντάς τες ή αναστέλλοντας την παραγωγή τους. Άλλα φυσικά αντιοξειδωτικά είναι οι φαινόλες-πολυφαινόλες (δενδρολίβανο, λαχανικά, φρούτα, κρασί), η υδροξυτυροσόλη του ελαιολάδου, το φυλλικό οξύ, το D-λεμονέλαιο (στην επιφάνεια των εσπεριδοειδών) και τα προϊόντα allium (σκόρδο, κρεμμύδι και πράσο.
Τα αντιοξειδωτικά ανάλογα με τον μηχανισμό δράσης τους κατατάσσονται στις παρακάτω κατηγορίες:
1.      Πρωτοταγή: φαινόλες, τοκοφερόλες.
2.     Δεσμευτές οξυγόνου: ασκορβικό οξύ και οι εστέρες του.
3.      Δεσμευτές μετάλλου: κιτρικό οξύ, ταρταρικό οξύ. EDTA.
4.      Αποσβέστες διεγερμένου οξυγόνου: β-καροτένια, τοκοφερόλες.
5.      Αναγωγικά που αναγεννούν τα φαινολικά αντιοξειδωτικά.
6.     Ένζυμα και πρωτεΐνες: υπεροξειδάση ή αναγωγάση της γλουταθειόνης, καταλάση, υπεροξειδική δισμουτάση.
7.      Πολλαπλής δράσης: φωσφολιπίδια.

Πίνακας με τις αντιοξειδωτικές ουσίες στην διατροφή
ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ
ΧΡΗΣΗ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ
ΠΗΓΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ
Σίδηρος Fe
Αιμοσφαιρίνη, καταλάση, λειτουργία μιτοχονδρίων.
Κρέας, ήπαρ, στρείδια, αλεύρι, αυγά, λαχανικά, αποξηραμένα φρούτα
8,7mg
Μαγγάνιο Mn
Λειτουργία μιτοχονδρίων
Φασόλια, αρακάς, μπανάνες
2,3mg
Χαλκός Cu
Σερουπλασμίνη Cu/Zn-SOD
Ξηροί καρποί, κακάο, κρέας, ζύμη
1,2mg
Ψευδάργυρος Zn
Λειτουργία ενζύμου Cu/Zn-SOD

9,5mg
Σελήνιο Se
Θυρεοειδής, υπεροξειδάση γλουταθειόνης
Ψάρια, οστρακοειδή, αυγά, κοτόπουλο, σκόρδο, κόκκινο κρέας
55-75mg
Πρωτεΐνες
Αμινοξέα που περιέχουν θείο


Βιταμίνη Ε
Προστασία λιπιδίων και μεμβρανών από υπεροξείδωση.
Φύτρο σιταριού, καρύδια, φυτικά έλαια, σπόροι ιχθυέλαια
>4mg
Βιταμίνη C
Υδροξυλάσες, ανακύκλωση βιταμίνης Ε
Κίτρα, φράουλες, μπρόκολο, παπάγια, πράσινα λαχανικά
40mg
β-καροτένια
Αντικαρκινογόνος δράση και προστασία από καρδιοαγγειακά
Πορτοκάλι, τομάτες, πράσινα λαχανικά, βερίκοκα, ροδάκινα
700mg
Φυτοχημικά παράγωγα πολυφαινόλες κατεχίνες

Σόγια, τσάι, κόκκινο κρασί, κρεμμύδια, ρίγανη, θυμάρι

Ζωοχημικά παράγωγα

Ειδικά εντόσθια, ψάρι, κρέας


Κωνσταντίνος Αλ. Πετρόπουλος
Διαιτολόγος - Διατροφολόγος  

Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2012

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ


Με τον όρο θρόμβωση περιγράφουμε την δημιουργία ενός θρόμβου αίματος. Έτσι θρόμβωση έχουμε κάθε φορά που ενεργοποιείτε ο μηχανισμός πήξεως του αίματος όπως σε περιπτώσεις τραυματισμών για να σταματήσει η αιμορραγία. Η λήψη μιας αντιπηκτικής – αντιθρομβωτικής αγωγής, έχει ως σκοπό την παρεμπόδιση του σχηματισμού και τον περιορισμό της επεκτάσεως του θρόμβου στον αυλό των αγγείων.
Ιδιαίτερα γνωστή περίπτωση θρόμβωσης είναι η στεφανιαία νόσο, όπου δημιουργείται ένας θρόμβος όχι λόγω εξωτερικού τραυματισμού, αλλά λόγω βλάβης των τοιχώματος των αρτηριών. Μια άλλη περίπτωση είναι του εμφράγματος, όπου έχουμε τον σχηματισμό θρόμβου, ο οποίος φράσει εντελώς την αρτηρία με αποτέλεσμα το αίμα να μην μπορεί περάσει στο τμήμα του καρδιακού μυός που βρίσκεται μετά τον θρόμβο. Μια ακόμα περίπτωση θρόμβου που προκαλεί πρόβλημα είναι η πνευμονική εμβολή.
Για την καταπολεμήσουμε τον θρόμβο βασικό είναι χορηγηθεί αντιπηκτική αγωγή, δηλαδή φαρμάκων με τα οποία μειώνεται η ταχύτητα πήξης του αίματος και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την ελάττωση της πιθανότητας εμφάνισης θρόμβου. Έχουμε διάφορες κατηγορίες αντιπηκτικών φαρμάκων και ανάλογα την περίπτωση έχουμε και προσαρμογή της θεραπευτικής αγωγής.
Σκευάσματα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των θρόμβων είναι:
Τα αντιαιομεταλικά, τα οποία είναι φάρμακα που αποτρέπουν τη συσσώρευση και συγκόλληση των αιμοπεταλίων. Είναι απαραίτητα για πάσχοντες από: στεφανιαία νόσο, στενώσεις καρωτίδων, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, έμφραγμα του μυοκαρδίου, περιφερική αρτηριοπάθεια σε ασθενείς με συμπτώματα αθηροσκλήρωσης. Φάρμακο που χρησιμοποιείτε ως αντιαιμοπεταλικό είναι η ασπιρίνη.
Τα αντιπηκτικά που αναστέλλουν τη θρομβίνη, καθώς και παράγοντες που συμμετέχουν στο μηχανισμό της πήξης του αίματος όπως:
Η ηπαρίνη, η οποία χορηγείται παρεντερικά και συνήθως ενδονοσοκομειακά για οξείες καταστάσεις). Οι ανταγωνιστές της βιταμίνης Κ, τα οποία είναι γνωστά και ως κουμαρινικά (Sintrom). Εδώ θα πρέπει να τονιστεί, ότι όταν έχουμε χρήση φαρμάκων που δρουν ανταγωνιστικά  της βιταμίνης Κ (Sintrom) θα πρέπει να γίνεται τακτικά έλεγχος του χρόνου προθρομβίνης INR κάθε 15-20 ημέρες, έτσι ώστε ο ασθενής  να κρατάει τις τιμές σταθερές μέσα στα πλαίσια που εξαρτώνται από την πάθηση για την οποία λαμβάνει την αντιπηκτική αγωγή. Όσο πιο μεγάλη είναι η τιμή του χρόνου προθρομβίνης, τόσο μεγαλύτερο είναι το αντιπηκτικό αποτέλεσμα και κατά συνέπεια αυξάνεται και ο κίνδυνος αιμορραγίας σε ατυχήματα, καθώς  δεν έχουμε εύκολη πήξη του αίματος.

Καθώς τα αντιπηκτικά αυτού του τύπου λειτουργούν ανταγωνιστικά με την βιταμίνη Κ πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην διατροφή των ατόμων που τα λαμβάνουν. Έτσι η κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε βιταμίνη Κ (κυρίως τα πράσινα λαχανικά) θα πρέπει να είναι όσο το δυνατών ισορροπημένη, ώστε η δοσολογία του φαρμάκου να είναι σταθερή. Αξίζει να τονιστεί ότι στα μαγειρεμένα λαχανικά η προσφερόμενη Βιταμίνη Κ είναι αρκετά μεγαλύτερη.
Σημαντικός, όμως είναι και ο τρόπος κατανάλωσης, καθώς για παράδειγμα μισό φλιτζάνι (1/2) βρασμένο μπρόκολο (270mg) την ημέρα για τέσσερις ημέρες είναι προτιμότερο από δύο φλιτζάνια μαγειρεμένο μπρόκολο (1080mg) σε μία ημέρα.
Όταν γίνεται αλλαγή στην διατροφή όπως στην περίοδο της νηστείας χρειάζεται προσοχή, πολλές φόρες είναι και απαγορευτική, όσον αφορά στους ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή, καθώς οι απότομες αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες μπορεί να οδηγήσουν σε απόφραξη των βαλβίδων της καρδιάς, υποβάλλοντας σε κίνδυνο τη ζωή του ασθενούς.
Προσοχή χρειάζεται στην κατανάλωση αλκοόλ καθώς μεταβολίζεται στο ήπαρ, όπως και τα αντιπηκτικά.

Πίνακας τροφίμων που επηρεάζουν την δράση των κουμαρινικών λόγω περιεκτικότητας σε Βιταμίνη Κ

ΤΡΟΦΙΜΟ
ΜΕΣΗ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΒΙΤ. Κ ΣΕ mg/100gr ΤΡΟΦΙΜΟΥ
ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ

Βούτυρο
30
Τυριά
35
Γάλα αγελάδας
1
ΑΥΓΑ
11
ΚΡΕΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΚΡΕΑΤΟΣ

Μπέικον
46
Συκώτι μοσχαρίσιο
92
Συκώτι πουλερικών
7
Συκώτι χοιρινό
25
Ζαμπόν
15
Φιλέτο χοιρινό
11
ΛΙΠΑΡΑ

Μοσχαρίσιο λίπος
15
Ηλιέλαιο
3
Ελαιόλαδο
46
Σογιέλαιο
193
ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ

Ψωμί
4
Καλαμπόκι
5
Ρύζι
3
Σιτάλευρο
4
Αλεύρι ολικής άλεσης
17
ΛΑΧΑΝΙΚΑ

Σπαράγγια
57
Φασόλια
40
Μπρόκολο
175
Λάχανο
125
Λάχανο κατσαρό
729
Αγγούρι
129
Μπιζέλια
29
Σπανάκι
415
Τομάτες
10
Ρέβα
650
Νεροκάρδαμο
80
ΦΡΟΥΤΑ

Αχλάδι
8
Σταφίδα ξερή
6
Φράουλα
10
ΠΟΤΑ- ΡΟΦΗΜΑΤΑ

Καφές
38
Κόλα
2
Τσάι πράσινο
712
ΚΑΠΝΟΣ

Τσιγάρα
5000

Κωνσταντίνος Αλ.Πετρόπουλος
Διαιτολόγος - Διατροφολόγος