Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη, 20 Φεβρουαρίου 2013

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ-ΔΥΣΑΝΕΞΙΑ ΣΤΗ ΓΛΟΥΤΕΝΗ


Η κοιλιοκάκη χαρακτηρίζεται από βλάβη του βλεννογόνου του λεπτού εντέρου η οποία προκαλείται από τη γλουτένη της τροφής και είναι γνωστή και ως «Δυσανεξία στην γλουτένη» και εμφανίζεται συνήθως σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα.
Η γλουτένη είναι η πρωτεΐνη των δημητριακών (σιτάλευρα) η οποία λαμβάνεται υπό μορφή ελαστικής μάζας με μετατροπή αυτού σε  ζυμάρι, και μάλαξη κάτω από συνεχή ροή νερού. Με τον τρόπο αυτό λαμβάνεται η καλούμενη γλουτένη, η οποία αποτελείται από γλιαδίνη και γλουτενίνη. Χρησιμοποιείται και ως πρόσθετο και στην βιομηχανία τροφίμων.

Κυριακή, 3 Φεβρουαρίου 2013

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΟΥΡΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ-ΥΠΕΡΟΥΡΙΧΑΙΜΙΑ-ΟΥΡΙΚΟ ΟΞΥ

Η ουρική αρθρίτιδα χαρακτηρίζεται από τις οξείες η χρόνιες κρίσεις φλεγμονών, από πρήξιμο και πόνο των αρθρώσεων και κυρίως της μεταταρσοφαλαγγικής άρθρωσης του μεγάλου δακτύλου του ποδιού. Έχουμε την εμφάνιση της, ως αποτέλεσμα της δημιουργίας κρυστάλλων ουρικού οξέος οι οποίοι εναποτίθενται στις αρθρώσεις. Εκτός από την εμφάνιση των φλεγμονών στις διάφορες αρθρώσεις μπορεί να έχουμε και επηρεασμό των νεφρών με τον σχηματισμό λίθων εξαιτίας του αυξημένου ουρικού οξέος στο αίμα.
Το ουρικό οξύ είναι το τελικό προϊόν του μεταβολισμού των πουρινών, οι οποίες σχηματίζονται από το μεταβολισμό των ζωικών πρωτεϊνών (νουκλεοπρωτεϊνών). Σχεδόν το 1/3 των πουρινών που υπάρχουν στο σώμα μας προέρχονται εξωγενώς από τη διατροφή, ενώ τα 2/3 από την ενδογενή παραγωγή του οργανισμού.
Οι φυσιολογικές τιμές συγκέντρωσης ουρικού οξέος στο αίμα έχουν οριστεί ως κάτω των 7,0 mg/dL στους άνδρες και 6,0 mg/dL στις γυναίκες. Τα 2/3 του ουρικού οξέος απεκκρίνονται από τους νεφρούς και το 1/3 από τον γαστρεντερικό σωλήνα.
Με τον όρο υπερουριχαιμία εννοούμε αυξημένο ουρικό οξύ
Πολλές φορές, η υπερουριχαιμία είναι ασυμπτωματική, αν και τα άτομα αυτά εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο για την εκδήλωση ουρικής αρθρίτιδας ή σχηματισμό λίθων στο ουροποιητικό σύστημα. Η μεγάλη πλειοψηφία των ατόμων με υπερουριχαιμία (περίπου το 80%) δεν εμφανίζει ποτέ συμπτώματα ουρικής νόσου. Εξάλλου, η υπερρουριχαιμία συνδέεται στενά με τις εκφυλιστικές παθήσεις που χαρακτηρίζουν τις βιοτικά προηγμένες κοινωνίες, όπως η υπέρταση, η ισχαιμική καρδιοπάθεια, η παχυσαρκία κ.λπ.
Την εμφάνιση της ουρικής αρθρίτιδας την ευνοούν τρείς παράγοντες
1.      Ο υπερσιτισμός: Τα άτομα νοσούν συνήθως είναι παχύσαρκα και έχουν υψηλή κατανάλωση κρέατος στην διατροφή τους. Κρίση ουρικής αρθρίτιδας επέρχεται συχνά μετά από υπερβολική κατανάλωση τροφής, η οποία δεν αποτελείται αποκλειστικά από πουρίνες καθώς έχουμε τότε έχουμε και κατανάλωση αλκοόλ. Παραδόξως, παρατηρούμε κρίσεις ουρικής αρθρίτιδας κατά τη διάρκεια παρατεταμένης αποχής από το φαγητό, τακτική την οποία την εφαρμόζουν λανθασμένα πολλοί προκειμένου να χάσουν κιλά ειδικά όταν υπάρχει πρόβλημα παχυσαρκίας. Τότε λόγω της καύσης των μυϊκών ιστών και του λίπους τότε αυτοί οι ασθενείς βρίσκονται στην ίδια κατάσταση λειτουργίας του μεταβολισμού με εκείνους που καταναλώνουν μόνο κρέας.
2.      Αλκοολισμός: Η εμφάνιση της νόσου είναι συνήθως στα άτομα που καταναλώνουν δυνατά κρασιά όπως (βουργουνδίας, πόρτο, σέρυ, μαδέρας). Η κατανάλωση μπύρας και ειδικά της μαύρης ευνοεί την εμφάνιση της ουρικής αρθρίτιδας, γιατί περιέχει έως 20cg/L αζώτου που είναι πιθανών να μετατρέπεται σε πουρίνες.
3.      Κληρονομικότητα: Η ουρική συναντάται κατά προτίμηση στα παιδιά των ουρικο-αρθριτικών. Οι διατροφικές υπερβολές που προκαλούν απλή παχυσαρκία στους περισσότερους ανθρώπους, στους απογόνους των ουρικο-αρθριτικών προκαλούν ουρική αρθρίτιδα.



Η ουρική αρθρίτιδα συνήθως επηρεάζει άνδρες άνω των 40 χρονών, όμως μπορεί να παρουσιαστεί και σε οποιανδήποτε άλλη ηλικία. Στις γυναίκες σχεδόν πάντοτε παρουσιάζεται μετά την εμμηνόπαυση.
Για την πρόληψη της νόσου συστήνεται μια δίαιτα μέτριας περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες, δύνεται έμφαση στην κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και δημητριακών ολικής άλεσης. Πρέπει να έχουμε περιορισμό της κατανάλωσης του κόκκινου κρέατος (μοσχάρι, αρνί, χοιρινό, εντόσθια) καθώς και τροφίμων ιδιαίτερα υψηλής περιεκτικότητας σε πουρίνες.
Μείωση του βάρους με μια προσεγμένη διατροφή, θεωρείται ευεργετική ιδιαίτερα όταν αυτό είναι αυξημένο.
Συνίσταται ταυτόχρονη κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων χαμηλών σε λιπαρά, η αυξημένη πρόσληψη υγρών (2 λίτρα ημερησίως)
Συνιστάται η αποφυγή της υπερβολικής δραστηριότητας ενώ αντίθετα προτείνεται μια μέτρια σωματική άσκηση όπως περπάτημα, τρέξιμο, κολύμπι.
Ακολουθεί πίνακας τροφίμων με κατηγοριοποίηση των τροφίμων σύμφωνα με το περιεχόμενο τους σε πουρίνες.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥΣ ΣΕ ΠΟΥΡΙΝΕΣ

ΟΜΑΔΑ 1:ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕ ΥΨΗΛΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΕ ΠΟΥΡΙΝΕΣ (100-1000mg/100gr ΤΡΟΦΙΜΟΥ
Τα τρόφιμα αυτής της ομάδας θα πρέπει να αποφεύγονται από άτομα που πάσχουν από οξεία και χρόνια ουρική αρθρίτιδα.
Αυγοτάραχο, Ταραμάς
Αντζούγιες
Ρέγγες
Σαρδέλες
Σκουμπρί
Κολιός
Μύδια
Χτένια
Πέστροφα
Μαρίδα
Καραβίδα
Αστακός
Καρδιά
Συκώτι
Νεφρά
Μυαλά
Γλυκάδια
Σάλτσα από κρέας
Ζωμός (κρέατος, ψαριού, πουλερικών)
Πέρδικα
Χήνα
Φασιανός
Ορτύκια
Λαγός
Κουνέλι
Κρέας Θηράματος

Τηγανιτά
Μαγιά μπύρας (ως διατροφικό συμπλήρωμα)
Απόσταγμα κρέατος (ζωμοί)
ΟΜΑΔΑ 2: ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕ ΜΕΤΡΙΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΕ ΠΟΥΡΙΝΕΣ 9-100mg/100gr ΤΡΟΦΙΜΟΥ
Τα τρόφιμα της ομάδας αυτής θα πρέπει να περιορίζονται στην κατανάλωση μιας μερίδας (60-90gr κρέατος, ψαριού, πουλερικού ή ½ φλιτζάνι όσπριου, λαχανικού) καθημερινά.
Κρέας, Ψάρια, Πουλερικά (εκτός αυτών της ομάδας 1)
Μοσχάρι, Κοτόπουλο
Οστρακοειδή
Ντομάτα
Μανιτάρια
Σπανάκι
Σπαράγγια
Φασολάκια

Κραμβοειδή  λαχανικά (Μπρόκολο, Κουνουπίδι, Λάχανο)
Φασόλια
Φακές
Μπιζέλια
Αρακάς

ΟΜΑΔΑ 3:ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕ ΑΜΕΛΗΤΕΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΕ ΠΟΥΡΙΝΕΣ
Τα τρόφιμα αυτής της ομάδας μπορούν να καταναλώνονται καθημερινά
Ψωμί και Δημητριακά*
(Ρύζι, μακαρόνια, λαζάνια, χυλοπίτες καλαμπόκι)
Άπαχα Γαλακτοκομικά προϊόντα
Λαχανικά (εκτός της ομάδας 2)
Ξηροί καρποί**
(εκτός από Φιστίκια και κάσιους)
Ελαιόλαδο, Ελιές
Φρούτα (εκτός από Αβοκάντο)
Χυμοί Φρούτων
Τουρσιά
Αυγά, Βούτυρο**
Αλάτι, Καρυκεύματα
Ξίδι
Μαργαρίνη**
Καφές, Τσάι
Κακάο*
Σοκολάτα*
Παγωτό*
Ζελέ
Μαρμελάδα*
Μέλι*
Ζάχαρη*
Αναψυκτικά*
* Στην φάση έξαρσης της ουρικής αρθρίτιδας να αποφεύγονται τα προϊόντα ολικής άλεσης (Μαύρο ψωμί και ρύζι, πίτουρο, ταχίνι, βρώμη) λόγω της αυξημένης τους περιεκτικότητας σε πουρίνες.
** Τα τρόφιμα αυτά παρόλο με αμελητέο περιεχόμενο σε πουρίνες θα πρέπει να καταναλώνονται με μέτρο λόγω της πιθανής συμβολής τους στην αύξηση του σωματικού βάρους.


Κωνσταντίνος Αλ. Πετρόπουλος
Διαιτολόγος - Διατροφολόγος  

Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2012

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ


Με τον όρο θρόμβωση περιγράφουμε την δημιουργία ενός θρόμβου αίματος. Έτσι θρόμβωση έχουμε κάθε φορά που ενεργοποιείτε ο μηχανισμός πήξεως του αίματος όπως σε περιπτώσεις τραυματισμών για να σταματήσει η αιμορραγία. Η λήψη μιας αντιπηκτικής – αντιθρομβωτικής αγωγής, έχει ως σκοπό την παρεμπόδιση του σχηματισμού και τον περιορισμό της επεκτάσεως του θρόμβου στον αυλό των αγγείων.
Ιδιαίτερα γνωστή περίπτωση θρόμβωσης είναι η στεφανιαία νόσο, όπου δημιουργείται ένας θρόμβος όχι λόγω εξωτερικού τραυματισμού, αλλά λόγω βλάβης των τοιχώματος των αρτηριών. Μια άλλη περίπτωση είναι του εμφράγματος, όπου έχουμε τον σχηματισμό θρόμβου, ο οποίος φράσει εντελώς την αρτηρία με αποτέλεσμα το αίμα να μην μπορεί περάσει στο τμήμα του καρδιακού μυός που βρίσκεται μετά τον θρόμβο. Μια ακόμα περίπτωση θρόμβου που προκαλεί πρόβλημα είναι η πνευμονική εμβολή.
Για την καταπολεμήσουμε τον θρόμβο βασικό είναι χορηγηθεί αντιπηκτική αγωγή, δηλαδή φαρμάκων με τα οποία μειώνεται η ταχύτητα πήξης του αίματος και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την ελάττωση της πιθανότητας εμφάνισης θρόμβου. Έχουμε διάφορες κατηγορίες αντιπηκτικών φαρμάκων και ανάλογα την περίπτωση έχουμε και προσαρμογή της θεραπευτικής αγωγής.
Σκευάσματα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των θρόμβων είναι:
Τα αντιαιομεταλικά, τα οποία είναι φάρμακα που αποτρέπουν τη συσσώρευση και συγκόλληση των αιμοπεταλίων. Είναι απαραίτητα για πάσχοντες από: στεφανιαία νόσο, στενώσεις καρωτίδων, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, έμφραγμα του μυοκαρδίου, περιφερική αρτηριοπάθεια σε ασθενείς με συμπτώματα αθηροσκλήρωσης. Φάρμακο που χρησιμοποιείτε ως αντιαιμοπεταλικό είναι η ασπιρίνη.
Τα αντιπηκτικά που αναστέλλουν τη θρομβίνη, καθώς και παράγοντες που συμμετέχουν στο μηχανισμό της πήξης του αίματος όπως:
Η ηπαρίνη, η οποία χορηγείται παρεντερικά και συνήθως ενδονοσοκομειακά για οξείες καταστάσεις). Οι ανταγωνιστές της βιταμίνης Κ, τα οποία είναι γνωστά και ως κουμαρινικά (Sintrom). Εδώ θα πρέπει να τονιστεί, ότι όταν έχουμε χρήση φαρμάκων που δρουν ανταγωνιστικά  της βιταμίνης Κ (Sintrom) θα πρέπει να γίνεται τακτικά έλεγχος του χρόνου προθρομβίνης INR κάθε 15-20 ημέρες, έτσι ώστε ο ασθενής  να κρατάει τις τιμές σταθερές μέσα στα πλαίσια που εξαρτώνται από την πάθηση για την οποία λαμβάνει την αντιπηκτική αγωγή. Όσο πιο μεγάλη είναι η τιμή του χρόνου προθρομβίνης, τόσο μεγαλύτερο είναι το αντιπηκτικό αποτέλεσμα και κατά συνέπεια αυξάνεται και ο κίνδυνος αιμορραγίας σε ατυχήματα, καθώς  δεν έχουμε εύκολη πήξη του αίματος.

Καθώς τα αντιπηκτικά αυτού του τύπου λειτουργούν ανταγωνιστικά με την βιταμίνη Κ πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην διατροφή των ατόμων που τα λαμβάνουν. Έτσι η κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε βιταμίνη Κ (κυρίως τα πράσινα λαχανικά) θα πρέπει να είναι όσο το δυνατών ισορροπημένη, ώστε η δοσολογία του φαρμάκου να είναι σταθερή. Αξίζει να τονιστεί ότι στα μαγειρεμένα λαχανικά η προσφερόμενη Βιταμίνη Κ είναι αρκετά μεγαλύτερη.
Σημαντικός, όμως είναι και ο τρόπος κατανάλωσης, καθώς για παράδειγμα μισό φλιτζάνι (1/2) βρασμένο μπρόκολο (270mg) την ημέρα για τέσσερις ημέρες είναι προτιμότερο από δύο φλιτζάνια μαγειρεμένο μπρόκολο (1080mg) σε μία ημέρα.
Όταν γίνεται αλλαγή στην διατροφή όπως στην περίοδο της νηστείας χρειάζεται προσοχή, πολλές φόρες είναι και απαγορευτική, όσον αφορά στους ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή, καθώς οι απότομες αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες μπορεί να οδηγήσουν σε απόφραξη των βαλβίδων της καρδιάς, υποβάλλοντας σε κίνδυνο τη ζωή του ασθενούς.
Προσοχή χρειάζεται στην κατανάλωση αλκοόλ καθώς μεταβολίζεται στο ήπαρ, όπως και τα αντιπηκτικά.

Πίνακας τροφίμων που επηρεάζουν την δράση των κουμαρινικών λόγω περιεκτικότητας σε Βιταμίνη Κ

ΤΡΟΦΙΜΟ
ΜΕΣΗ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΒΙΤ. Κ ΣΕ mg/100gr ΤΡΟΦΙΜΟΥ
ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ

Βούτυρο
30
Τυριά
35
Γάλα αγελάδας
1
ΑΥΓΑ
11
ΚΡΕΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΚΡΕΑΤΟΣ

Μπέικον
46
Συκώτι μοσχαρίσιο
92
Συκώτι πουλερικών
7
Συκώτι χοιρινό
25
Ζαμπόν
15
Φιλέτο χοιρινό
11
ΛΙΠΑΡΑ

Μοσχαρίσιο λίπος
15
Ηλιέλαιο
3
Ελαιόλαδο
46
Σογιέλαιο
193
ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ

Ψωμί
4
Καλαμπόκι
5
Ρύζι
3
Σιτάλευρο
4
Αλεύρι ολικής άλεσης
17
ΛΑΧΑΝΙΚΑ

Σπαράγγια
57
Φασόλια
40
Μπρόκολο
175
Λάχανο
125
Λάχανο κατσαρό
729
Αγγούρι
129
Μπιζέλια
29
Σπανάκι
415
Τομάτες
10
Ρέβα
650
Νεροκάρδαμο
80
ΦΡΟΥΤΑ

Αχλάδι
8
Σταφίδα ξερή
6
Φράουλα
10
ΠΟΤΑ- ΡΟΦΗΜΑΤΑ

Καφές
38
Κόλα
2
Τσάι πράσινο
712
ΚΑΠΝΟΣ

Τσιγάρα
5000

Κωνσταντίνος Αλ.Πετρόπουλος
Διαιτολόγος - Διατροφολόγος  

Πέμπτη, 29 Νοεμβρίου 2012

ΔΥΣΑΝΕΞΙΑ ΣΤΗ ΛΑΚΤΟΖΗ


Η λακτόζη είναι ένας δισακχαρίτης (γλυκόζη + γαλακτόζη) που βρίσκεται στο γάλα αμέσως μετά το νερό σε υψηλότερη αναλογία 2,2-7,0% (στο αγελαδινό γάλα είναι 4,2-5,2% ενώ στο γάλα της γυναίκας είναι 6,5-7%).
Η διάσπαση της λακτόζης σε μονοσακχαρίτες πραγματοποιείται με την βοήθεια του ενζύμου λακτάση (βρίσκεται στο λεπτό έντερο) και αποτελεί πηγή ενέργειας για τον οργανισμό, όμως μετά τον απογαλακτισμό η έκκριση του ενζύμου περιορίζεται σημαντικά ή σταματά με αποτέλεσμα πολλοί άνθρωποι να μην χρησιμοποιούν πλήρως ή καθόλου τη λακτόζη.
Η αδιάσπαστη λακτόζη στο λεπτό έντερο λειτουργεί ωσμωτικά με αποτέλεσμα να αυξάνεται η παραγωγή των υγρών και ηλεκτρολυτών και συνεπώς να έχουμε επιτάχυνση του χρόνου διάβασης της λακτόζης από το λεπτό έντερο και να συνυπάρχουν μετεωρισμός και ισχυρά κοιλιακά άλγη. Στην συνέχεια περνάει αδιάσπαστη στο παχύ έντερο, όπου με την επίδραση της εκεί χλωρίδας παράγεται οξικό και κυρίως γαλακτικού οξέος από την μικροβιακή ζύμωση των σακχάρων, με αποτέλεσμα επιδείνωση της κατάστασης. Επίσης με τον ίδιο τρόπο παράγονται διοξείδιο του άνθρακα και αέριο υδρογόνο τα οποία επιβαρύνουν το μετεωρισμό και την κοιλιακή δυσφορία.
Έχουμε τρεις κύριους τύπους δυσανεξίας στην λακτόζη.
1.   Την Πρωτοπαθή, όπου η ανεπάρκεια της λακτάσης αναφέρεται στην γενετικά προκαθορισμένη πτώση της δραστικότητας του ενζύμου.
2.   Τη Δευτεροπαθή, η οποία μπορεί να προκληθεί εξαιτίας κάποιας ασθένειας ή παθολογικών καταστάσεων και σε ένα άτομο με φυσιολογικό αρχικά βλεννογόνο εντέρου. Αίτια δευτεροπαθούς ανεπάρκειας της λακτάσης είναι: γαστρεντερίτιδα, λοιμώξεις από παράσιτα (λάμβλια), νόσος Crohn, κοιλιοκάκη, αφαίρεση μεγάλου τμήματος του λεπτού εντέρου, φαρμακευτική αγωγή (χημειοθεραπεία).
3.   Τη Συγγενή, ανεπάρκεια σε λακτάση, η οποία είναι εξαιρετικά σπάνια και μεταδίδεται με τον αυτοσωματικό υπολειπόμενο τύπο κληρονομικότητας, που συνοδεύονται από πλήρη απουσία της λακτάσης.

Κλινικά η διάγνωση της δυσανεξίας στη λακτόζη δεν είναι εύκολη υπόθεση, λόγω της ποικιλομορφίας των συμπτωμάτων. Αν τα συμπτώματα παρουσιάζονται αμέσως μετά τη λήψη της λακτόζης, η διάγνωση είναι πιο εύκολη. Όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται στα πρώτα 30 λεπτά μετά τη λήψη της λακτόζης, έχουμε εμφάνιση ναυτίας και ένα αίσθημα πληρότητας του στομάχου (φούσκωμα). Ενώ, όταν αυτά εμφανίζονται από 2-6 ώρες αυτά είναι ο κοιλιακός πόνος, αυτός εντοπίζεται γύρω από τον ομφαλό ή στο κάτω μέρος της κοιλιάς, θόρυβοι στο έντερο, το φούσκωμα, η έκλυση αερίων και η διάρροια. Η τυπική διάρροια χαρακτηρίζεται από υδαρή, ογκώδη και αφρώδη κόπρανα.
Η διάγνωση της δυσανεξίας στη λακτόζη μπορεί να γίνει με διάφορα τεστ, όπως τα τεστ ανοχής στην λακτόζη, η μέτρηση του pH των κοπράνων τα οποία είναι όξινα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε όλες τις ηλικίες. Πιο ειδική εξέταση είναι το τεστ αναπνοής μέσω μέτρησης υδρογόνου στον εκπνεόμενου αέρα η οποία μπορεί να γίνει μετά την ηλικία των 6 ετών.
Η αντιμετώπιση της δυσανεξίας στη λακτόζη περιλαμβάνει το περιορισμό της λακτόζης στη δίαιτα, την υποκατάσταση της από εναλλακτικές θρεπτικές ουσίες, την παροχή της απαραίτητης ποσότητας ασβεστίου από άλλες πηγές τροφίμων και τη λήψη υποκατάστατων του ενζύμου της λακτάσης. Η ανάγκη για τον διαιτητικό περιορισμό της λακτόζης εξατομικεύεται ανάλογα με την ανοχή του κάθε ατόμου.
Οι ασθενείς με ανεπάρκεια λακτάσης μπορούν να ακολουθήσουν μία δίαιτα ελεύθερης λακτόζης, τη στιγμή της διάγνωσης ώστε να εξαλειφθούν τα συμπτώματα και στην συνέχεια να επανεισάγουν τη λακτόζη στη διατροφή τους, αυξάνοντας την σταδιακά, έως ότου βρεθεί η ποσότητα που προκαλεί τα συμπτώματα. Εκτός από τα γάλατα ελεύθερης ή μειωμένης λακτόζης μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα γάλατα σόγιας που δεν περιέχουν λακτόζη.
Τα γαλακτοκομικά προϊόντα διαφέρουν ως προς την περιεκτικότητά τους σε λακτόζη. Το φρέσκο γάλα έχει την υψηλότερη περιεκτικότητα. Τα άτομα με ενδείξεις δυσανεξίας στη λακτόζη μπορούν να ανεχθούν γάλατα που έχουν υποστεί ζύμωση καθώς η περιεκτικότητα του γάλατος σε λακτόζη μειώνεται σημαντικά μετά την κατεργασία αυτή. Στο εμπόριο υπάρχουν γάλατα 70-80% λιγότερη λακτόζη που είναι ανεκτά από τα άτομα με ανεπάρκεια σε λακτάση.
Η παρουσία στο γάλα μικροοργανισμών (ένζυμα) βοηθάει τα άτομα που παρουσιάζουν δυσανεξία, γιατί αυτά περιέχουν το ένζυμο γαλακτοσιδάση, το οποίο ενεργοποιείτε στο λεπτό έντερο και υδρολύει την προσλαμβανόμενη λακτόζη. Τρόφιμο που περιέχει το παραπάνω ενζυμο είναι το γιαούρτι, το οποίο συνιστάτε. Έχει βρεθεί ότι το ασβέστιο του γιαουρτιού απορροφάται φυσιολογικά από τα άτομα που δυσαπορροφούν τη λακτόζη, συνεπώς αποτελεί άριστη πηγή ασβεστίου. Σημαντικές πηγές θρεπτικών συστατικών από τα γαλακτοκομικά για τα άτομα που παρουσιάζουν το πρόβλημα είναι και τα τυριά λευκά ή κίτρινα (π.χ. φέτα, κασέρι).
Εκτός από τις φανερές πηγές της λακτόζης υπάρχουν και οι κρυφές, όπως επεξεργασμένα τρόφιμα στα οποία αναγράφονται οι όροι: ορός γάλακτος, καζεΐνη, λακτολβουμίνη, σκόνη γάλακτος μπορεί να περιέχουν σημαντική ποσότητες λακτόζης. Τροφές που μπορεί να περιέχουν κρυφές πηγές λακτόζης είναι τα μπισκότα, τα ζαχαρωτά, τα παξιμάδια, τα γλυκίσματα που απαιτούν ψήσιμο, οι σούπες, η μαργαρίνη και οι ντρέσινγκ σαλάτες.
Η λακτόζη μπορεί να περιέχεται και ως συστατικό πολλών φαρμάκων, αλλά προκαλεί συμπτώματα μόνο σε άτομα με σοβαρή δυσανεξία στη λακτόζη.

Κωνσταντίνος Αλ. Πετρόπουλος
Διαιτολόγος - Διατροφολόγος  

Τετάρτη, 21 Νοεμβρίου 2012

ΧΟΛΗΣΤΕΡΟΛΗ


Η χοληστερόλη είναι παράδειγμα φυσικής ένωσης, που είναι απαραίτητος μεταβολίτης, αλλά δεν είναι θρεπτικό συστατικό. Ως μεταβολίτης, η χοληστερόλη αποτελεί ουσιώδες μέσο με το οποίο ρυθμίζεται η ρευστότητα των βιολογικών μεμβρανών. Αποτελεί τη μητρική ένωση των στεροειδών ορμονών, με τις ποικίλες και σπουδαίες φυσιολογικές δράσεις, αλλά και των χολικών οξέων που συμμετέχουν στην πέψη και απορρόφηση των λιπών. Δεν χαρακτηρίζεται απαραίτητο θρεπτικό συστατικό, επειδή ο οργανισμός μπορεί να συνθέσει την ποσότητα που χρειάζεται, όταν δεν υπάρχει στο διαιτολόγιο ικανοποιητική ποσότητα.
Η κακή της φήμη προέρχεται από το γεγονός ότι οι πλάκες σχηματίζονται στην εσωτερική πλευρά των αγγείων κατά την αθηροσκλήρωση κι έτσι, η χοληστερόλη με τους εστέρες της βρέθηκε να αποτελεί ένα από τα πολλά συστατικά τους. Αυτή η χοληστερόλη προέρχεται από τις λιποπρωτεϊνες του αίματος και ιδιαίτερα από τις LDL. Η συγκέντρωση της χοληστερόλης στο αίμα για ένα πληθυσμό κυμαίνεται σε ευρεία όρια. Εξαιρετικά αυξημένες τιμές χοληστερόλης είναι ένδειξη μεταβολικής ανωμαλίας, μερικές φορές γενετικής, που μπορεί να οφείλεται είτε στη μειωμένη απομάκρυνση λιποπρωτεϊνών, είτε στην αυξημένη σύνθεση χοληστερόλης, είτε στο συνδυασμό και των δύο αυτών παραγόντων. Αυτό δε σημαίνει ότι η υψηλή συγκέντρωση της χοληστερόλης είναι η αιτία της ανωμαλίας. Επομένως, η μείωση της χοληστερόλης του αίματος με ρύθμιση της διατροφής, αν επιτευχθεί, δε σημαίνει ότι αυτό επηρεάζει θετικά και την αιτία που προκάλεσε την αυξημένη συγκέντρωση της στο αίμα.
Ως προς τη συμμετοχή της διατροφής στην ολική χοληστερόλη του ανθρωπίνου σώματος υπάρχουν οι ακόλουθες πληροφορίες. Ένας ενήλικας περιέχει περισσότερα από 100gr χοληστερόλης. Οι περισσότεροι ιστοί είναι σε θέση να συνθέτουν χοληστερόλη, με διαφορετικό, ωστόσο, ρυθμό ο καθένας, αλλά ο ρυθμός αυτός επηρεάζεται δραστικά από την παρουσία της διαιτητικής χοληστερόλης. Υπάρχει συνεχής ανταλλαγή χοληστερόλης μεταξύ των ιστών και του αίματος. Η μέση ημιπερίοδος ζωής της χοληστερόλης των ιστών είναι της τάξης των ωρών. Υπολογίζεται ότι η ημερήσια σύνθεση αποδίδει περίπου 0,5-1gr ενώ 0,25-0,75gr περιέχονται σε ένα μέσο ημερήσιο διαιτολόγιο, από το οποίο μόνο το 50% απορροφάται. Αυτό σημαίνει ότι ο ενήλικας για την ικανοποίηση των αναγκών του συνθέτει 2-4 φορές περισσότερη χοληστερόλη από την ποσότητα που προσλαμβάνει με το διαιτολόγιο.

Ένας τρόπος μείωσης της χοληστερόλης του αίματος είναι η μειωμένη πρόσληψη. Ο τρόπος αυτός έχει περιορισμένες δυνατότητες, αφού ούτως ή άλλως η απορρόφηση είναι μερική. Πιο αποτελεσματική διαιτητική επίδραση ασκεί η αναλογία των πολυακόρεστων προς τα κορεσμένα λιπαρά οξέα. Τα κορεσμένα λιπαρά οξέα έχουν διπλάσια δυνατότητα αύξησης της χοληστερόλης από τη δυνατότητα που έχουν τα πολυακόρεστα να την μειώνουν. Η αναλογία πολυακορέστων προς κορεσμένα ίση με 0,5 σταθεροποιεί τη χοληστερόλη του αίματος, ενώ μεγαλύτερη έχει την τάση να τη μειώσει. Πάντως, η χοληστερόλη του αίματος φαίνεται να επηρεάζεται και από άλλους παράγοντες όπως π.χ. το κάπνισμα, το άγχος, η γυμναστική, γι’ αυτό και είναι δύσκολο να προσδιοριστούν με ακρίβεια. Η άποψη, επίσης, ότι η βλάβη στα αγγεία δεν προκαλείται από τη χοληστερόλη, αλλά από οξειδωμένα προϊόντα της, ρίχνει το βάρος περισσότερο στην προστασία με αντιοξειδωτικούς παράγοντες.
Οι τροφές που περιέχουν καλής ποιότητας λίπη π.χ μονοακόρεστα (ελαιόλαδο) ή πολυακόρεστα(ψάρια, ξηροί καρποί) ή φυτικές ίνες (διαλυτές και αδιάλυτες) είναι οι τροφές που συμβάλουν στην μείωση της.
Συγκεκριμένα
1.  Φρούτα και λαχανικά, λόγω των φυτικών ινών που περιέχουν.
2.  Δημητριακά ολικής άλεσης, λόγω των φυτικών ινών που περιέχουν.
3.  Ολικής αλέσεως προϊόντα, (ψωμί, φρυγανιές, ρύζι, ζυμαρικά κλπ.), επίσης λόγω των φυτικών ινών που περιέχουν.
4. Λιπαρά ψάρια (σολομός, τόνος, σαρδέλα,), λόγω της παρουσίας των ω-3 λιπαρών οξέων που βρέθηκε ότι μειώνουν τη χοληστερίνη.
5.  Θαλασσινά τα όποια είναι παρεξηγημένη τροφή, γιατί όλοι θεωρούν ότι ανεβάζουν τη χοληστερίνη, ενώ το πιο σημαντικά διότι έχουν αντιφλεγμονώδη δράση.
6.  Ελαιόλαδο (πηγή μονοακόρεστων λιπαρών οξέων και κυρίως του ελαϊκού οξέος) το οποίο βρέθηκε συγκρινόμενο με τα κορεσμένα λιπαρά οξέα, μειώνει την ολική και την κακή χοληστερίνη, ενώ δεν επηρεάζει σημαντικά την καλή χοληστερίνη
7. Αλκοόλ και κρασί ( η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ και ιδιαίτερα του κόκκινου που περιέχει αντιοξειδωτικές ουσίες βοηθούν στην αύξηση της HDL).
8. Οι φυτοστερόλες που βρίσκονται , αποκλειστικά σε φυτικά τρόφιμα όπως σουσάμι, ηλιόσποροι, φιστίκια, σόγια, αρακάς, πίτουρο και αντίστοιχα λάδια, αλλά και κατάλληλα εμπλουτισμένες μαργαρίνες.
9.  Όσπρια όπως φακές, φασόλια, ρεβίθια, λόγω των φυτικών ινών που περιέχουν.
10.Άπαχα γαλακτοκομικά και κρέατα (χοιρινό και μοσχαρίσιο), κοτόπουλο, ψάρι χωρίς πέτσα..

Κωνσταντίνος Αλ. Πετρόπουλος
Διαιτολόγος - Διατροφολόγος  

Τετάρτη, 14 Νοεμβρίου 2012

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΟΥ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ


Ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί μία από τις συνηθέστερες παθήσεις του ανθρώπου. Σήμερα είναι μια από τις παθήσεις που μαζί με τις καρδιοπάθειες και τον καρκίνο παρουσιάζει τα υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητα στις αναπτυγμένες χώρες.
Με το όρο σακχαρώδη διαβήτη περιλαμβάνουμε ένα σύνολο διαταραχών που έχουν ως κοινό χαρακτηριστικό τα υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Η μερική ή απόλυτη έλλειψη ινσουλίνη από τον οργανισμό είναι υπεύθυνη για την αδυναμία χρησιμοποίησης της γλυκόζης από τα κύτταρα με αποτέλεσμα:

  1.  Η περίσσεια της να κυκλοφορεί στο αίμα.
  2.  Να αποβάλλεται σε μεγάλες ποσότητες από τα ούρα.
  3.  Το κύτταρο να είναι υποχρεωμένο να χρησιμοποιεί άλλες μεταβολικές οδούς προκειμένου να καλύψει τις ενεργειακές του ανάγκες.
Δείτε ολόκληρο το κείμενο ΕΔΩ

Κωνσταντίνος Αλ. Πετρόπουλος
Διαιτολόγος - Διατροφολόγος  

Τρίτη, 23 Οκτωβρίου 2012

ΧΟΛΟΛΙΘΙΑΣΗ – ΠΕΤΡΑ ΣΤΗΝ ΧΟΛΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ


Η χολολιθίαση είναι ο σχηματισμός λίθων (πέτρας) από τα συστατικά της χολής στη χοληδόχο κύστη κυρίως, αλλά και σε άλλα τμήματα των χοληφόρων οδών.
Υπάρχουν τρία είδη χολόλιθων, αυτά που περιέχουν χοληστερόλη, αυτά που περιέχουν άλατα ασβεστίου και οι λίθοι που είναι μείξη και των δύο συστατικών. Στις αναπτυγμένες χώρες, οι περισσότεροι λίθοι στη χολή είναι υψηλής περιεκτικότητας σε χοληστερόλη. Πολλές, ωστόσο, είναι και οι πέτρες που περιέχουν άλατα ασβεστίου, και περίπου το ένα τρίτο (1/3) των χολόλιθων αποτελούνται συνήθως από τέτοια άλατα. Μάλιστα το ποσοστό αυτών των χολόλιθων (υψηλής περιεκτικότητας σε άλατα ασβεστίου) αυξάνεται συνήθως με την ηλικία.
Οι παθήσεις των χοληφόρων οδών έχουν ως αποτέλεσμα την παρακώλυση της φυσιολογικής ροής της χολής στο δωδεκαδάκτυλο την κατάλληλη στιγμή. Χαρακτηρίζονται κυρίως από:
1.Την απώλεια της δυνατότητας συγκέντρωσης της χολής στην χοληδόχου κύστη.
2. Την αδυναμία συσσώρευσης της χολής στην κύστη.
3. Την αδυναμία κένωσης της χοληδόχου κύστης την κατάλληλη στιγμή.
Αυτά τα τρία είδη μεταβολών καταλήγουν σε χολική ανεπάρκεια. Όταν τα προϊόντα της πέψης φτάνουν στο δωδεκαδάκτυλο, δεν βρίσκουν την απαραίτητη ποσότητα χολής που θα προκαλέσει την γαλακτοματοποίηση των λιπών και θα ευνοήσει την επίδραση των πεπτικών ενζύμων.
Οι σημαντικότερες αιτίες εμφάνισης χολόλιθων είναι:
1.    Η αυξημένη περιεκτικότητα της χολής σε χοληστερόλη που οφείλεται είτε λόγω αυξημένου χρόνου παραμονής της χολής, είτε λόγω αυξημένου ρυθμού απορρόφησης υγρών και ηλεκτρολυτών από τη χολή, είτε λόγω αυξημένων προσταγλαδινών και οιστρογόνων.
2.  Η αυξημένη ενεργειακή πρόσληψη έχει συνδεθεί άμεσα με την εμφάνιση χολόλιθων κυρίως μέσω της συνεισφοράς της στην ανάπτυξη της παχυσαρκίας. Η παχυσαρκία συντελεί στην δημιουργία χολόλιθων.
3.  Ένας άλλος παράγοντας εκτός της παχυσαρκίας είναι και η απότομη απώλεια βάρους που συχνά επιδιώκεται από τα παχύσαρκα άτομα και όχι μόνο, μέσω των αυστηρών ισοθερμιδικών διαιτών.
4.  Στην εμφάνιση χολόλιθων μπορεί ακόμα να συντελέσουν η εγκυμοσύνη, τα γηρατειά, το οικογενειακό ιστορικό, ο σακχαρώδης διαβήτης, φλεγμονώδης νόσος του εντέρου καθώς και τα φάρμακα (για την μείωση της χοληστερόλης, τα αντισυλληπτικά και τα οιστρογόνα).
Οι παθήσεις της χοληδόχου κύστης μπορεί να οφείλονται σε λοίμωξη ή στην παρουσία λίθων. Ειδικότερα όταν η χοληδόχος κύστη μολύνεται, δεν συμπυκνώνει καλά την χολή με αποτέλεσμα η σύσταση της να διαφέρει σημαντικά από την φυσιολογική. Αν στο εσωτερικό της κύστης υπάρχουν λίθοι, αυτοί μπορεί  να εμποδίζουν την έξοδο της χολής. Ανεξάρτητα αν η πάθηση της χολής οφείλεται σε φλεγμονή της ή σε χολολιθίαση, κατά την κατανάλωση λιπαρών τροφών παρουσιάζεται πόνος.
Σε παθήσεις της χοληδόχου κύστης η ειδική δίαιτα πρέπει να είναι φτωχή σε λίπος κυρίως ζωικό. Ο συνήθης ασθενής ανέχεται μια ορισμένη ποσότητα λίπους που περιέχεται στο γάλα ή στο βούτυρο. Κατά την οξεία φάση αυτός πρέπει να λαμβάνει μόνο γάλα, δημητριακά, μαγειρεμένα φρούτα (κομπόστες) ρύζι και πουρέ πατάτας. Μετά την οξεία φάση η ειδική δίαιτα μπορεί να ποικίλλει. Οι ασθενείς με διαταραχές της χοληδόχου κύστης δεν ανέχονται καρυκεύματα, καφέ, ακόμα πρέπει να αποφεύγονται τα τηγανητά.

Όταν υπάρχουν λίθοι, επιβάλλεται χειρουργική επέμβαση και αφαίρεση τους. Είναι καλό για τον ασθενή να είναι σε ειδική διατροφή χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος για ολίγο χρονικό διάστημα μετά την επέμβαση, προκειμένου να υποχωρήσει η υπάρχουσα φλεγμονή στο σύστημα της χοληδόχου κύστης.
Ως γενικές συμβουλές θα αναφέρουμε ότι:
1.Θα πρέπει να ακολουθείτε μια δίαιτα χαμηλή σε λιπαρά ώστε να προλαμβάνονται οι συσπάσεις της χοληδόχου κύστης
2.Θα πρέπει να παρατηρείτε ποια φαγητά ενοχλούν όταν καταναλώνονται.
3.Να προτιμούνται τα βραστά ή τα ψητά φαγητά.

Πίνακας τροφίμων

ΟΜΑΔΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ
ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΙ
ΑΠΑΓΟΡΕΥΟΝΤΑΙ
ΓΑΛΑ
Αποβουτυρωμένο, αφρόγαλα χωρίς λίπος, γιαούρτι από αποβουτυρωμένο γάλα.
Πλήρες γάλα, σοκολατούχο γάλα, γιαούρτι από πλήρες γάλα.
ΠΟΤΑ Ή ΡΟΦΗΜΑΤΑ
Καφές, τσάι, αναψυκτικά.
Όλα τα οινοπνευματώδη, ποτά με σοκολάτα και κακάο.
ΣΟΥΠΕΣ
Σούπες χωρίς λίπος, σούπες με ντομάτα, σούπες με αποβουτυρωμένο γάλα, σούπες λαχανικών.
Οποιαδήποτε σούπα περιέχει κρέμα λίπος ή πλήρες γάλα.
ΚΡΕΑΣ
Όλα τα ψητά σε σχάρα και βρασμένα άπαχα και χωρίς προσθήκη λίπους κρέατος, πουλερικά και ψάρια μετά από αφαίρεση του ορατού λίπους και των εντοσθίων. Για τα ψάρια όλα εκτός από εκείνα πού απαγορεύονται.
Χοιρινό, λουκάνικα, μπέικον, σαλάμι, παστουρμάς, και πρόχειρα φαγητά με κρέας (σάντουιτς). Όλα τα κατεψυγμένα και σε κονσέρβα ψάρια με λάδι (σαρδέλες, τόνος), φρέσκος ή κατεψυγμένος σολομός.
ΤΥΡΙ
Μυζήθρα και τυριά από αποβουτυρωμένο γάλα.
Όλα τα άλλα.
ΑΥΓΟ
Μαλακό ή σκληρό (βρασμένο). Μαγειρευμένο χωρίς λίπος. Λευκό αυγού ελεύθερα.
Περισσότερα από ένα την ημέρα, τηγανιτό.
ΠΑΤΑΤΑ Ή ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΟ
Ψητή ή βραστή χωρίς λίπος ή γάλα. Σπαγγέτι μακαρόνια και χυλός από καλαμπόκι.
Πατάτες με κρέμα- τηγανιτές, πατατάκια, γαριδάκια, ζυμαρικά με λίπος ή πλήρες γάλα.
ΨΩΜΙ
Λευκό, πιτυρούχο από σίκαλη και σιτάλευρο ψωμί, ψωμάκια, πίττες,  κράκερ, μπισκότα χωρίς γάλα ή λίπος.
Όλα όσα περιέχουν γάλα ή λίπος.
ΟΣΠΡΙΑ
Όλα τα μαγειρευμένα ή τα ξερά.
Σε κονσέρβα με λίπος.
ΛΑΧΑΝΙΚΑ
Όλα τα φρέσκα, κατεψυγμένα και σε κονσέρβα χωρίς λίπη ή λάδι.
Λαχανικά με κρέμα, λίπη ή λάδι.
ΦΡΟΥΤΑ ΚΑΙ ΧΥΜΟΙ ΦΡΟΥΤΩΝ
Όλα τα φρέσκα, κατεψυγμένα και σε κονσέρβα. Όλοι οι χυμοί φρούτων.
Αβοκάντο, καρύδα ελιές, ξηροί καρποί..
ΛΙΠΟΣ
Ελάχιστο.
Σάλτσες με περισσότερο από ένα κουταλάκι λίπος.
ΕΠΙΔΟΡΠΙΑ
Απλό κέικ, κράκερ ρύζι και ταπιόκα, κρέμα από αποβουτυρωμένο γάλα, γλυκά με αποβουτυρωμένο γάλα και λευκό αυγού, ζελέ με φρούτα, ζελέ με κρέμα από αποβουτυρωμένο γάλα και λευκό αυγού.
Όλα τα άλλα που γίνονται με πλήρες γάλα, αυγό ή λίπος.
ΓΛΥΚΑ
Ζάχαρη, μέλι ζελέ μαρμελάδα, μελάσες, σιρόπι, σκληρές καραμέλες, γλυκά χωρίς λίπη.
Σοκολάτα, σοκολατούχα γλυκά, σιρόπι από σοκολάτα, καραμέλες με κρέμα, κακάο και ξηρούς καρπούς.
ΜΠΑΧΑΡΙΚΑ ΚΑΙ ΚΑΡΥΚΕΥΜΑΤΑ
Αλάτι, μουστάρδα, αρωματικά βότανα.
Πιπέρι.
ΔΙΑΦΟΡΑ
Ξύδι, σάλτσα από ντομάτα, σκόρδο, ποπ-κορν χωρίς βούτυρο, λευκή σάλτσα από αποβουτυρωμένο γάλα, βανίλια.
Ελιές ξηροί καρποί, σάλτσες παχιές κρέμες.


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Lederer J. (2002), Εγχειρίδιο Διαιτητικής. Επιστημονικές Εκδόσεις Παρισιάνου Α.Ε. Αθήνα.
2. Παπανικολάου Γ. (1993), Σύγχρονη Διατροφή και Διαιτολογία Εκδόσεις Παπανικολάου, Αθήνα
3.Πλέσσα Σ. (1994) Ειδικές Δίαιτες. Εκδόσεις Φάρμακον – Τύπος. Αθήνα
4. Πετρόπουλος Κ., Γιωτοπούλου Θ., Γιωτοπούλου Α., (2010) Βασικές Αρχές Διατροφής στην Εκπαίδευση Ενηλίκων. Εκδόσεις Πετρόπουλος, Καρδίτσα.


Κωνσταντίνος Αλ. Πετρόπουλος
Διαιτολόγος - Διατροφολόγος